गोविंदा आला रे आला… सुदाम्याच्या चिमूटभर पोह्यांनी जगाला शिकवली मैत्रीची खरी श्रीमंती

कृष्ण जन्माचा सोहळा मागे पडला, पण त्या जन्मकथेतील प्रेम, मैत्री आणि माणुसकीचा संदेश आजही तितकाच जिवंत आहे. द्वारकेचा राजा श्रीकृष्ण आणि गरिबीशी झुंजणारा सुदामा यांची मैत्री सांगताना आजही डोळ्यांसमोर उभी राहते ती एका छोट्याशा पुरचुंडीची कथा… सुदाम्याने कृष्णासाठी आणलेली चिमूटभर पोहे.

छावा डिजिटल न्यूज पोर्टल | सचिन मयेकर — दि. 0५ सप्टेंबर २०२६

एका बाजूला द्वारकेचा राजा श्रीकृष्ण. सोन्याच्या महालात राहणारा, वैभवाच्या शिखरावर पोहोचलेला आणि राजेशाही थाटात जगणारा कृष्ण. दुसऱ्या बाजूला सुदामा. अंगावर साधी वस्त्रे, घरात अठराविश्वे दारिद्र्य आणि संसार चालवताना रोजची धडपड. मात्र या दोघांमध्ये एक गोष्ट समान होती आणि ती म्हणजे बालपणापासून जपलेली मैत्री.

कृष्ण आणि सुदामा गुरुकुलात एकत्र शिकले होते. त्या वेळी ना कृष्ण द्वारकेचा राजा होता, ना सुदाम्याच्या वाट्याला गरिबी आली होती. दोघेही साधे विद्यार्थी होते. एकत्र अभ्यास, एकत्र खेळ, एकत्र खोड्या आणि संकटाच्या वेळी एकमेकांना साथ देणारे दोन जिवलग मित्र. काळ पुढे गेला आणि परिस्थिती बदलली. कृष्णाच्या आयुष्यात राजवैभव आले, तर सुदाम्याच्या आयुष्यात गरिबीने घर केले. दिवसेंदिवस परिस्थिती बिकट होत गेली. घरात अन्नाची कमतरता होती. संसाराचा गाडा ओढताना सुदाम्याच्या पत्नीला अनेक अडचणींचा सामना करावा लागत होता. शेवटी तिने सुदाम्याला त्याच्या जुन्या मित्राची आठवण करून दिली. कृष्णाला भेटून या, असे तिने सांगितले. सुदाम्याच्या मनात मात्र संकोच होता. ज्याचा मित्र आज द्वारकेचा राजा आहे, त्याच्याकडे आपण मदत मागायला कसे जायचे? मैत्रीच्या नात्यात हात पसरायचा नाही, ही सुदाम्याची भावना होती. पण पत्नीचा आग्रह वाढत गेला आणि अखेर सुदाम्याने कृष्णाला भेटण्यासाठी जाण्याचा निर्णय घेतला.पण कृष्णासाठी घेऊन जायचे तरी काय? स्वतःच्या घरात दोन वेळच्या अन्नाची भ्रांत असताना मित्रासाठी मौल्यवान भेट कुठून आणणार? घरात शोध घेतला आणि जे काही थोडेसे उपलब्ध होते, त्यातून पोहे बांधून देण्यात आले. ती भेट सोन्याची नव्हती. चांदीची नव्हती. मौल्यवान वस्तू नव्हती. होती फक्त एका साध्या पुरचुंडीत बांधलेली चिमूटभर पोहे. सुदामा तेच पोहे घेऊन कृष्णाला भेटण्यासाठी द्वारकेच्या दिशेने निघाला. मनात मित्राला भेटण्याची ओढ होती, पण त्याचवेळी हातात असलेल्या त्या साध्याशा भेटीची लाजही होती. द्वारकेच्या भव्य महालात पोहोचल्यावर आपल्या हातातील पोहे पाहून कृष्णाला काय वाटेल, असा विचार त्याच्या मनात आला असेल. पण सुदाम्याला कुठे माहीत होते की कृष्णाला त्या पोह्यांची किंमत नव्हतीच. कृष्णाला किंमत होती ती आपल्या मित्राच्या प्रेमाची. सुदामा द्वारकेत पोहोचला आणि कृष्णाला त्याची खबर मिळताच राजेशाहीचा सारा थाट बाजूला पडला. कृष्ण आपल्या बालमित्राला भेटण्यासाठी धावत आला. दोघे मित्र एकमेकांना भेटले आणि अनेक वर्षांचे अंतर एका मिठीत विरघळून गेले. त्या भेटीत ना राजा होता, ना गरीब होता. होता तो फक्त कृष्ण आणि त्याचा सुदामा. कृष्णाने सुदाम्याची विचारपूस केली. जुन्या आठवणी जाग्या झाल्या. गुरुकुलातील दिवस पुन्हा डोळ्यांसमोर उभे राहिले. दोघांच्या गप्पांमध्ये बालपण परत आले. कृष्णाला मात्र जाणवत होते की सुदाम्याच्या मनात काहीतरी दडले आहे. सुदाम्याने काहीही मागितले नाही. आपल्या घरची परिस्थिती सांगितली नाही. मदतीची अपेक्षा व्यक्त केली नाही. पण मित्राच्या मनात काय आहे, हे कृष्णाला सांगण्याची गरज नव्हती. कृष्णाची नजर सुदाम्याने आणलेल्या पुरचुंडीवर पडली. सुदामा ती लपवू लागला. इतक्या मोठ्या राजाला साधे पोहे कसे द्यायचे, असा संकोच त्याच्या मनात होता. पण कृष्णाने स्वतः ती पुरचुंडी घेतली. त्याने ती उघडली. आणि त्या साध्या पोह्यांकडे पाहताना कृष्णाच्या चेहऱ्यावर आनंद उमटला. जगासाठी ते फक्त पोहे होते. कृष्णासाठी मात्र ते त्याच्या मित्राने प्रेमाने आणलेली अमूल्य भेट होती. कृष्णाने ते पोहे प्रेमाने खाल्ले. कारण देवाला भेटीची किंमत माहीत नसते, त्याला भावनेची किंमत माहीत असते. सुदामा कृष्णाकडे मदत मागायला गेला नव्हता. तो फक्त मित्राला भेटायला गेला होता. आणि म्हणूनच परतताना त्याच्या तोंडून मागण्याचे शब्दही बाहेर पडले नाहीत. तो आपल्या घरी परतला. रस्त्यात त्याच्या मनात एकच विचार होता. कृष्णाला भेटलो, मन भरून आले, पण आपण काही मागितलेच नाही. मात्र घरी पोहोचल्यावर सुदाम्याने जे पाहिले, ते त्याच्या कल्पनेपलीकडचे होते. त्याची गरिबी दूर झाली होती. कृष्णाने त्याच्या न सांगितलेल्या गरजा ओळखल्या होत्या. सुदाम्याच्या हातात परतताना काही नव्हते, पण त्याच्या आयुष्यात कृष्णाची कृपा उतरली होती. आणि म्हणूनच सुदाम्याची कथा केवळ एका गरीब मित्राला श्रीमंती मिळाल्याची कथा नाही. ती आहे मैत्रीच्या त्या नात्याची, जिथे मागण्याची गरज नसते. जिथे शब्दांपेक्षा भावना बोलतात. जिथे भेटवस्तूची किंमत नसते. जिथे मित्राच्या हातात चिमूटभर पोहे असले तरी त्यात संपूर्ण जगाचे प्रेम दिसते. आजही गूळ-पोहे किंवा साधे पोहे पाहिले की सुदाम्याची आठवण होते. म्हणूनच प्रेमाने त्यांना सुदाम्याचे पोहे म्हटले जाते. त्या पोह्यांची खरी श्रीमंती त्यांच्या चवीत नव्हती. ती होती सुदाम्याच्या मनात. सुदामा गरीब होता, पण मनाने श्रीमंत होता. कृष्ण राजा होता, पण मित्रासमोर तो पुन्हा तोच गुरुकुलातील कृष्ण झाला होता. काळ बदलला, माणसे बदलली, जग बदलले; पण कृष्ण आणि सुदाम्याची मैत्री आजही मनाला स्पर्श करते. कारण आयुष्यात पैसा कमावणारे अनेक भेटतात, मोठी माणसे अनेक भेटतात, पण आपल्या हातात काहीच नसतानाही आपल्याला मनापासून स्वीकारणारा मित्र मिळणे हीच खरी श्रीमंती असते. सुदाम्याने कृष्णाला चिमूटभर पोहे दिले. कृष्णाने सुदाम्याला आयुष्यभर पुरेल अशी मैत्री दिली. म्हणूनच आजही त्या चिमूटभर पोह्यांची गोष्ट संपत नाही. कारण ती पोह्यांची गोष्ट नाही. ती दोन मित्रांच्या मनाची गोष्ट आहे. आणि जगात कितीही संपत्ती आली तरी सुदाम्याच्या त्या छोट्याशा पुरचुंडीइतकी श्रीमंत भेट कदाचित पुन्हा कधीच होणार नाही.

गोविंदा आला रे आला… पण त्याच्यासोबत सुदाम्याची मैत्रीही पुन्हा एकदा आठवणीत आली.