उष्णतेचा कहर भारत तापला… अलिबागमध्येही दुपारी रस्ते ओस

छावा डिजिटल मीडिया न्यूज पोर्टल रायगड २८ एप्रिल २०२६

          सचिन मयेकर         

भारतामध्ये यंदा उन्हाळ्याची सुरुवातच प्रचंड उष्णतेने झाली असून अनेक शहरांमध्ये तापमान सरासरीपेक्षा जास्त नोंदवले जात आहे. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) पंजाब, हरियाणा, दिल्ली, राजस्थान, उत्तर प्रदेश, मध्य प्रदेश, बिहार आणि ओडिशा या राज्यांमध्ये उष्णतेच्या लाटेचा इशारा दिला आहे. दिल्लीमध्ये यंदाचा सर्वाधिक तापमानाचा दिवस 42.8°C इतका नोंदवला गेला असून रात्रीचे तापमान देखील असामान्यरीत्या जास्त राहत 

अलिबाग तालुक्यात सुद्धा गेल्या काही दिवसांपासून प्रचंड उष्णतेचा जोर वाढला असून, दुपारच्या वेळेत बाहेर पडणे नागरिकांनी मोठ्या प्रमाणात टाळल्याचे चित्र दिसत आहे. कडक उन्हामुळे रस्त्यांवर वर्दळ कमी झाली असून, दुपारच्या वेळेत बाजारपेठा देखील ओस पडताना दिसत आहेत.

उष्णतेच्या लाटेमुळे नागरिकांमध्ये थकवा, डोकेदुखी आणि उष्माघाताचा धोका वाढला असून, विशेषतः ज्येष्ठ नागरिक आणि लहान मुलांना याचा अधिक फटका बसत आहे.

IMD च्या अंदाजानुसार, जूनपर्यंत पूर्व, मध्य आणि उत्तर-पश्चिम भारतात सरासरीपेक्षा जास्त उष्णतेच्या लाटा अनुभवायला मिळणार आहेत. या पार्श्वभूमीवर जागतिक हवामान तज्ज्ञांचे लक्ष एका महत्त्वाच्या घटनेकडे लागले आहे  ती म्हणजे ‘सुपर एल निनो’.

 एल निनो’ आणि ‘सुपर एल निनो’ म्हणजे काय? 

 एल निनो’ ही प्रशांत महासागरातील (Pacific Ocean) एक नैसर्गिक हवामान प्रक्रिया आहे, जी साधारणतः दर 2 ते 7 वर्षांनी घडते. या प्रक्रियेत समुद्रातील वारे कमकुवत होतात आणि आशियाजवळ साचलेले गरम पाणी पूर्वेकडे सरकते. त्यामुळे मध्य आणि पूर्व प्रशांत महासागरातील पाण्याचे तापमान वाढते.

याचा परिणाम केवळ समुद्रापुरता मर्यादित राहत नाही, तर तो संपूर्ण जगातील हवामानावर होतो  विशेषतः पाऊस, वारे, वादळे आणि तापमान यावर मोठा प्रभाव पडतो.

‘सुपर एल निनो’ म्हणजे या प्रक्रियेचे अत्यंत तीव्र स्वरूप. अशा वेळी जागतिक तापमानात मोठी वाढ होते आणि उष्णतेचे विक्रम मोडले जातात. 

  २०२६ मध्ये ‘सुपर एल निनो’ची शक्यता    

युरोपियन हवामान मॉडेल्स आणि इतर आंतरराष्ट्रीय संस्थांच्या अंदाजानुसार, 2026 मध्ये विकसित होणारा एल निनो हा गेल्या शतकातील सर्वात शक्तिशाली घटनांपैकी एक ठरू शकतो. 1982 पासून ‘सुपर एल निनो इंडेक्स’मध्ये सातत्याने वाढ होत असल्याचेही एका अभ्यासात नमूद करण्यात आले आहे, ज्यामागे ग्लोबल वॉर्मिंग हे प्रमुख कारण मानले जाते.

जागतिक हवामान संघटनेचे (WMO) हवामान अंदाज प्रमुख विल्फ्रान मऊफौमा ओकिया यांनी सांगितले की, “सध्या हवामान मॉडेल्स एल निनो निर्माण होण्याबाबत एकमताने संकेत देत आहेत आणि पुढील काही महिन्यांत त्याची तीव्रता वाढण्याची शक्यता आहे. हा एक मजबूत एल निनो ठरू शकतो, मात्र एप्रिलनंतरच अंदाज अधिक स्पष्ट होतात.”

 भारतावर काय परिणाम होणार?    

भारतामध्ये एल निनोच्या काळात सामान्यतः खालील परिणाम दिसून येतात उष्णतेच्या लाटा अधिक तीव्र होतात,  मान्सून कमजोर होण्याची शक्यता वाढते, शेती आणि पाणी साठ्यावर परिणाम होतो,  रात्रीचे तापमानही जास्त राहते (Warm Nights) यामुळे नागरिकांच्या आरोग्यावरही परिणाम होतो आणि उष्माघात, डिहायड्रेशनसारख्या समस्या वाढतात.

 यंदाची परिस्थिती का गंभीर आहे?

यंदा परिस्थिती अधिक चिंताजनक आहे कारण: आधीच ग्लोबल वॉर्मिंगमुळे तापमान वाढले आहे त्यावर एल निनोचा प्रभाव पडल्यास उष्णता आणखी वाढणार पावसाचा पॅटर्न बदलण्याची शक्यता शहरांमध्ये काँक्रीटमुळे उष्णता अधिक साठते.

2026 मध्ये संभाव्य ‘सुपर एल निनो’मुळे भारतात उष्णतेच्या लाटा अधिक तीव्र होण्याची शक्यता असून, याचा परिणाम केवळ हवामानापुरता मर्यादित न राहता शेती, पाणी आणि आरोग्य व्यवस्थेवरही होऊ शकतो.

👉 ही फक्त हवामानाची बातमी नाही, तर भविष्यातील संकटाचा इशारा आहे.

छावा जनतेला आवाहन उष्णतेपासून स्वतःची काळजी घ्या

रायगडसह संपूर्ण राज्यात वाढलेल्या उष्णतेच्या पार्श्वभूमीवर “छावा” तर्फे नागरिकांना आवाहन करण्यात येत आहे की, आरोग्याची काळजी घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. सध्या वाढलेल्या तापमानामुळे उष्माघात, डिहायड्रेशन आणि थकवा यांसारख्या समस्या वाढत आहेत.

 काय काळजी घ्यावी?

दिवसातून किमान ३ ते ४ लिटर पाणी प्या, दुपारी १२ ते ४ या वेळेत बाहेर जाणे टाळा, बाहेर जाताना टोपी, गॉगल, स्कार्फ वापरा, शक्यतो सुटे आणि हलके कपडे परिधान करा, थेट उन्हात जास्त वेळ राहणे टाळा

 उन्हाळ्यात काय खावे?

टरबूज, काकडी, खरबूज यांसारखी पाण्याचे प्रमाण जास्त असलेली फळे, लिंबूपाणी, ताक, नारळपाणी नियमित घ्या, ORS (ओआरएस) चा वापर करा, हलका व पचायला सोपा आहार घ्या (भात, वरण, भाजी), फळांचे ज्यूस (नैसर्गिक) घ्या

 काय टाळावे?

तळलेले, मसालेदार आणि जड अन्न, जास्त चहा, कॉफी आणि कोल्डड्रिंक्स, उपाशीपोटी उन्हात जाणे, शरीरातील पाणी कमी होईल असे पदार्थ

घराबाहेर पक्ष्यांसाठी पाण्याचे भांडे ठेवा, पाळीव प्राण्यांची विशेष काळजी घ्या

👉 आपण सुरक्षित तरच परिवार सुरक्षित. – छावा