शिक्षिकेच्या मारानंतर सहा वर्षांचा प्रणय कोसळला वर्गातील CCTV ने उघड केला धक्कादायक प्रकार होमवर्क केले नाही म्हणून कारवाई? घटनेने शाळांमधील विद्यार्थ्यांच्या सुरक्षेवर गंभीर प्रश्न
शाळा म्हणजे मुलांसाठी शिक्षण, संस्कार आणि सुरक्षिततेची जागा असायला हवी. मात्र आंध्र प्रदेशातील विशाखापट्टणममध्ये घडलेल्या एका धक्कादायक घटनेने याच सुरक्षिततेवर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे. Little Garden School मधील सहा वर्षांचा विद्यार्थी प्रणय तेजा वर्गात कोसळल्यानंतर त्याचा मृत्यू झाला. या घटनेपूर्वी शिक्षिकेने त्याला मारल्याचे CCTV फुटेज समोर आल्याने प्रकरणाला गंभीर वळण मिळाले आहे.
मिळालेल्या माहितीनुसार, प्रणय हा शाळेत शिकत होता. कुटुंबीयांच्या आरोपानुसार, होमवर्क पूर्ण न केल्याच्या कारणावरून शिक्षिकेने त्याला सुनावले आणि मारहाण केली. CCTV फुटेजमध्ये मुलगा शिक्षिकेसमोर उभा असल्याचे आणि त्यानंतर शिक्षिकेकडून त्याला मारल्याचे दिसत असल्याचे वृत्त आहे. काही क्षणांतच मुलगा कोसळला.
घटनेनंतर शाळेतील कर्मचाऱ्यांनी मुलाला तातडीने रुग्णालयात नेले. त्याला King George Hospital (KGH) येथे नेण्यात आले; मात्र डॉक्टरांनी त्याला मृत घोषित केले. CCTV फुटेजमुळे प्रकरणाला गंभीर वळण या घटनेचे CCTV फुटेज समोर आल्यानंतर कुटुंबीयांनी शिक्षिकेविरोधात कठोर कारवाईची मागणी केली आहे. कुटुंबीयांनी मुलगा सकाळी घरातून शाळेत जाताना पूर्णपणे ठीक असल्याचे सांगितले आहे. तसेच शाळेत अशाप्रकारे विद्यार्थ्यांना मारहाण होत असल्याचा आरोपही कुटुंबीयांनी केला आहे. हे आरोप तपासाचा विषय आहेत.
या घटनेनंतर पोलिसांनी तपास सुरू केला असून CCTV फुटेजची तपासणी केली जात आहे. मृत्यूचे नेमके वैद्यकीय कारण शवविच्छेदन अहवालानंतरच स्पष्ट होणार आहे. काही अधिकाऱ्यांनी घाबरल्यामुळे हृदयविकाराचा झटका/कार्डियाक अरेस्टची शक्यता व्यक्त केली असली तरी वैद्यकीय तपासणी पूर्ण होणे आवश्यक आहे. पोलिस आणि प्रशासनाचा तपास सुरू घटनेनंतर पोलिसांनी चौकशी सुरू केली आहे. आंध्र प्रदेशच्या शिक्षण विभागानेही घटना गंभीरपणे घेत प्राथमिक चौकशी केल्यानंतर अधिक सखोल तपासासाठी तीन सदस्यीय समिती स्थापन केल्याचे NDTV ने वृत्त दिले आहे. या समितीत प्रादेशिक संयुक्त संचालक, जिल्हा शिक्षण अधिकारी आणि महसूल विभागातील अधिकारी यांचा समावेश आहे. प्रश्न फक्त प्रणयचा नाही… प्रश्न प्रत्येक विद्यार्थ्याच्या सुरक्षिततेचा आहे ही घटना केवळ एका शाळेपुरती मर्यादित ठेवून चालणार नाही. “शिस्त लावण्यासाठी मारहाण” ही शिक्षणपद्धती होऊ शकत नाही.
भारताच्या RTE Act च्या कलम 17 अंतर्गत विद्यार्थ्यांना शारीरिक शिक्षा किंवा मानसिक छळ करण्यास मनाई आहे. अशा प्रकारचे उल्लंघन झाल्यास संबंधित सेवा नियमांनुसार शिस्तभंगाची कारवाई होऊ शकते. राष्ट्रीय बाल हक्क संरक्षण आयोगाच्या मार्गदर्शक सूचनांमध्येही corporal punishment म्हणजेच शारीरिक शिक्षा ही मुलाच्या सुरक्षितता, प्रतिष्ठा आणि शिक्षणाच्या अधिकाराला बाधक असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले आहे. शिक्षकांनी मारहाणीऐवजी सकारात्मक आणि पर्यायी शिस्तीच्या पद्धती वापरण्याची गरज आयोगाने अधोरेखित केली आहे. मग हे थांबणार कसे? यासाठी केवळ एखाद्या घटनेनंतर शिक्षकावर कारवाई करून प्रश्न सुटणार नाही. प्रत्येक शाळेत विद्यार्थ्यांना मारहाण न करण्याचे स्पष्ट धोरण असावे. वर्गखोल्यांमध्ये CCTV व्यवस्था असावी आणि फुटेज सुरक्षित ठेवले जावे. पालकांसाठी तक्रार निवारणाची स्वतंत्र व्यवस्था असावी. शिक्षकांना बालमानसशास्त्र आणि सकारात्मक शिस्तीचे नियमित प्रशिक्षण दिले जावे विद्यार्थ्याला भीती दाखवणे, अपमान करणे किंवा मारहाण करणे याबाबत शून्य सहनशीलता असावी. तक्रारी आल्यास शाळेने त्या दडपण्याऐवजी तातडीने शिक्षण विभागाला कळवावे. गंभीर घटनेत पोलिस आणि संबंधित बालसंरक्षण यंत्रणांना त्वरित माहिती देणे आवश्यक आहे. भारत सरकारच्या शाळा-सुरक्षा मार्गदर्शक सूचनांमध्येही शिक्षकांचे प्रशिक्षण, मुलांसाठी सुरक्षित व child-friendly वातावरण आणि corporal punishment प्रतिबंध यावर भर देण्यात आला आहे. प्रणयच्या मृत्यूचे अंतिम कारण तपासातून समोर येईल. पण या घटनेतून एक प्रश्न नक्कीच समोर आला आहे—शिस्त शिकवताना आपण मुलांना भीती शिकवत तर नाही ना? एका मुलाचे आयुष्य परत आणता येणार नाही. मात्र प्रणयसारख्या आणखी एखाद्या निष्पाप मुलावर हात उचलला जाऊ नये, यासाठी आजच कठोर व्यवस्था उभी करणे गरजेचे आहे.
छावा डिजिटल न्यूज मीडिया रायगड सचिन मयेकर
