रविवार विशेष- राज्याभिषेक… फक्त एका राजाचा नव्हता, तो स्वराज्याच्या आत्मविश्वासाचा जन्म होता

छावा डिजिटल न्यूज पोर्टल | रायगड- सचिन मयेकर | दि. ०७ जून २०२६

राज्याभिषेकासाठी वैदिक मंत्रघोष सुरू होते. नगारे दणाणत होते. तोफांचे आवाज सह्याद्रीच्या दऱ्याखोऱ्यांत घुमत होते. पण त्या क्षणी छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या अंतःकरणात वेगळेच वादळ उसळले होते. शिवबांचे डोळे पाणावले होते. अंगावर रोमांच उभे राहिले होते. सिंहासनाकडे टाकले जाणारे प्रत्येक पाऊल त्यांना भूतकाळात घेऊन जात होते. प्रतापगडाच्या पायथ्याशी रक्त सांडणारे मावळे. पावनखिंडीत प्राणांची आहुती देणारे बाजीप्रभू. स्वराज्यासाठी हसत हसत मृत्यूला कवटाळणारे असंख्य ज्ञात-अज्ञात वीर. त्या सर्वांच्या आठवणींनी महाराजांचे हृदय भरून आले होते. क्षणभर त्यांची पावले स्तब्ध झाली. मनात आठवणींचे काहूर माजले होते. हा केवळ एका राजाचा राज्याभिषेक नव्हता. हा हजारो बलिदानांचा, हजारो स्वप्नांचा आणि लाखो रयतेच्या आशांचा विजय होता. आणि मग… एक एक पाऊल पुढे टाकत महाराज सिंहासनाकडे चालू लागले. त्या पावलांबरोबर चालत होता संपूर्ण स्वराज्याचा इतिहास. पण हा राज्याभिषेक का आवश्यक होता? कारण स्वराज्य जिंकले होते, पण त्याला जगाची मान्यता मिळणे बाकी होते. तलवारीच्या बळावर किल्ले जिंकता येतात, पण राज्याला वैधता देण्यासाठी सिंहासनाची आवश्यकता असते. शिवाजी महाराजांना माहीत होते की, जोपर्यंत स्वराज्याचा राजा विधिवत राज्याभिषिक्त होत नाही, तोपर्यंत अनेकांच्या मनातील शंका कायम राहतील. आदिलशहा, मुघल आणि इतर सत्ताधीशांना हा संदेश द्यायचा होता की, सह्याद्रीत आता एखादा बंडखोर सरदार नाही तर स्वतंत्र हिंदवी स्वराज्याचा सार्वभौम छत्रपती उभा आहे. हा सोहळा शत्रूंना इशारा होता. पण त्याहून अधिक तो आपल्या लोकांना दिलेला आत्मविश्वास होता. अनेक वतनदार, सरदार, देशमुख आणि सामान्य रयत अजूनही संभ्रमात होती. स्वराज्य टिकेल का? हा संघर्ष यशस्वी होईल का? या प्रश्नांची उत्तरे राज्याभिषेकाने दिली. रायगडावरील त्या सुवर्ण सिंहासनाने लाखो लोकांच्या मनातील भीती दूर केली. त्या दिवशी फक्त शिवाजी महाराज सिंहासनावर बसले नाहीत. त्या दिवशी रयतेचा आत्मविश्वास सिंहासनावर बसला. त्या दिवशी मराठी माणूस गुलामगिरीच्या सावलीतून बाहेर पडून स्वाभिमानाने उभा राहिला. म्हणूनच ६ जून १६७४ हा दिवस केवळ राज्याभिषेकाचा दिवस नाही. तो स्वराज्याला अधिकृत ओळख मिळाल्याचा दिवस आहे. तो रयतेच्या स्वाभिमानाचा दिवस आहे. तो सह्याद्रीच्या कुशीत जन्मलेल्या स्वप्नाने अखेर सिंहासन गाठल्याचा दिवस आहे. आणि म्हणूनच आजही रायगडावर उभे राहिले की असे वाटते… त्या दिवशीच्या मंत्रघोषांचे स्वर अजूनही वाऱ्यावर तरंगत आहेत. नगाऱ्यांचा आवाज अजूनही दऱ्याखोऱ्यांत घुमत आहे. आणि सिंहासनाकडे चालणाऱ्या त्या एका राजाच्या पावलांबरोबर आजही संपूर्ण महाराष्ट्राचा इतिहास चालत आहे. जय शिवराय. जय स्वराज्य.