घरात लक्ष्मीपूजनाचा झगमगाट… पण वृद्धाश्रमात आईच्या डोळ्यांत अश्रू कशासाठी? लक्ष्मीच्या मूर्तीसमोर हात जोडणाऱ्या समाजाने घरातील स्त्रीचा सन्मान जपला का? ज्या आईने आयुष्यभर घर सांभाळले, तिच्या वृद्धापकाळात तिला आश्रमाचा आधार का घ्यावा लागतो?

आज घराघरांत लक्ष्मीपूजनाचा उत्साह आहे. दारात रांगोळ्या, उंबरठ्यावर पणत्या, फुलांच्या माळा, सुगंधी अगरबत्ती आणि लक्ष्मीमातेची मनोभावे पूजा… घरात सुख, समृद्धी आणि भरभराट यावी, यासाठी प्रत्येक जण प्रार्थना करतो.

छावा डिजिटल न्यूज मीडिया ता.०८ नोव्हेंबर २६ सचिन मयेकर

पण याच दिवशी समाजाने एक कटू वास्तवही पाहिले पाहिजे. आज अनेक वृद्धाश्रमांत वृद्ध माता आणि महिलाही मोठ्या संख्येने दिसतात. काहींच्या आयुष्यात जोडीदाराची साथ सुटलेली असते, काहींना कौटुंबिक परिस्थितीमुळे आधार मिळत नाही, तर काहींना स्वतःच्या घरापासून दूर राहावे लागते. प्रत्येकाची कहाणी वेगळी असली, तरी त्यांच्या डोळ्यांतील एकटेपणा आणि मायेची आस मात्र मनाला अस्वस्थ करते.

ज्या आईने मुलांना जन्म दिला, त्यांना वाढवले, त्यांच्या भविष्यासाठी स्वतःची स्वप्ने बाजूला ठेवली, त्याच आईला आयुष्याच्या संध्याकाळी वृद्धाश्रमात दिवस काढावे लागावेत, ही समाजासाठी आत्मपरीक्षणाची वेळ नाही का?

लक्ष्मीची पूजा घरात, पण आईला घरात स्थान नाही?

लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी घरातील देवघर सजवले जाते. लक्ष्मीमातेच्या मूर्तीला हार घातला जातो, आरती केली जाते, नैवेद्य दाखवला जातो. पण त्याच घरातील वृद्ध आईला दोन प्रेमाचे शब्द देण्यासाठी वेळ नसतो, तिच्या औषधपाण्याची विचारपूस करण्यासाठी वेळ नसतो, तिच्या भावना समजून घेण्याची तयारी नसते, तर या पूजेचा अर्थ काय?

आईने आयुष्यभर मुलांसाठी कष्ट केले. स्वतःच्या इच्छा मारून मुलांना शिकवले, संसार उभा केला, संकटात कुटुंबाला आधार दिला. पण वय झाल्यानंतर तिच्या गरजा, तिचे आजार, तिचे एकटेपण आणि तिच्या भावना ओझे वाटू लागल्या, तर आपण नेमके कोणत्या संस्कारांचा अभिमान बाळगतो?

वृद्धाश्रमात राहणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीची कहाणी सारखी नसते. काही जण स्वतःच्या इच्छेनेही तिथे राहतात; काहींना परिस्थितीमुळे तिथे आश्रय घ्यावा लागतो. त्यामुळे कोणावरही सरसकट दोषारोप करणे योग्य नाही. मात्र जिथे आई-वडिलांना जाणीवपूर्वक दुर्लक्षित केले जाते, त्यांना अपमानित केले जाते किंवा त्यांची जबाबदारी टाळली जाते, तिथे समाजाने नक्कीच प्रश्न विचारला पाहिजे.

सून म्हणजे परक्या घरातून आलेली व्यक्ती नव्हे!

घरातील स्त्रीच्या सन्मानाची चर्चा करताना सुनेचा विषय कसा विसरता येईल? लग्न करून एखादी मुलगी नव्या घरात येते. आपले आई-वडील, बालपणीचे घर, परिचित माणसे आणि अनेक आठवणी मागे ठेवून ती नव्या कुटुंबाचा भाग बनते. नव्या घरातील माणसांना आपले मानते, संसारात सहभागी होते, जबाबदाऱ्या स्वीकारते.

पण काही घरांत तिला प्रेमाऐवजी टोमणे, माहेरच्या परिस्थितीवरून अपमान, हुंड्याची मागणी, सततची तुलना, मानसिक छळ आणि अन्याय सहन करावा लागतो. तिच्या प्रत्येक कृतीत चुका शोधल्या जातात. तिच्या भावना, आवडी-निवडी आणि स्वप्नांना दुय्यम स्थान दिले जाते.

सून ही कुणाची तरी लाडकी मुलगी असते, हे आपण विसरतो का? ज्या मुलीला आपण आपल्या घरची लक्ष्मी म्हणून आणतो, तिलाच घरात सन्मानाने जगण्याचा अधिकार नसेल तर लक्ष्मीपूजनाचा खरा अर्थ काय?

सासू-सुनेचे नाते हे स्पर्धेचे किंवा वर्चस्वाचे नसून परस्पर आदराचे असले पाहिजे. सासूने सुनेला मुलीसारखी माया द्यावी आणि सुनेनेही घरातील ज्येष्ठांचा आदर करावा. मात्र नात्यांमध्ये आदर आणि जबाबदारी दोन्ही बाजूंनी असली पाहिजे. अन्याय कोणाकडूनही होत असेल, तर त्याला अन्यायच म्हटले पाहिजे.

घराबाहेर पडणारी स्त्री सुरक्षित आहे का?

आज स्त्रिया शिक्षण घेत आहेत, नोकरी करत आहेत, व्यवसाय सांभाळत आहेत, सार्वजनिक जीवनात सक्रिय आहेत. त्या घराची जबाबदारी पार पाडत समाजाच्या प्रगतीतही मोठे योगदान देत आहेत. पण घराबाहेर पडताना त्यांना सुरक्षिततेची हमी मिळते का?

रस्त्यावरून जाताना अश्लील शेरेबाजी, पाठलाग, विनाकारण स्पर्श करण्याचा प्रयत्न, सार्वजनिक ठिकाणी गैरवर्तन, कामाच्या ठिकाणी होणारा मानसिक किंवा लैंगिक छळ, सोशल मीडियावर अश्लील संदेश आणि बदनामीची भीती… अशा अनेक समस्यांना महिलांना सामोरे जावे लागते.

बस, रेल्वे, बाजारपेठ, शाळा-महाविद्यालये, कार्यालये किंवा सार्वजनिक कार्यक्रम असोत; स्त्रीला कुठेही सन्मानाने आणि निर्भयपणे वावरता आले पाहिजे. तिच्या कपड्यांवर, वागण्यावर किंवा वेळेवर प्रश्न उपस्थित करण्याऐवजी गैरवर्तन करणाऱ्याला जबाबदार धरले पाहिजे.

स्त्रीला सुरक्षितता देणे म्हणजे तिच्यावर बंधने घालणे नव्हे; तर तिच्या स्वातंत्र्याचा आणि अधिकारांचा आदर करणे होय. अन्याय सहन करणाऱ्या महिलेला दोष देण्याऐवजी तिचे म्हणणे ऐकून तिला आधार देणे ही समाजाची जबाबदारी आहे.

प्रत्येक स्त्री कुणाची तरी लक्ष्मी आहे!

आज वृद्धाश्रमात दिसणारी ती महिला कधीकाळी कुणाची तरी लाडकी मुलगी होती. ती कुणाची पत्नी होती, कुणाची आई होती, कुणाच्या संसाराचा आधार होती. आज तिच्या हाताला आधार हवा आहे, तिच्या बोलण्याला कान हवेत आणि तिच्या आयुष्याला आपुलकीची ऊब हवी आहे.

फक्त वृद्ध आईच नव्हे, तर आजची मुलगी, बहीण, पत्नी आणि सून यांचाही सन्मान जपला पाहिजे. हुंड्यासाठी छळ, घरगुती हिंसाचार, मानसिक त्रास, स्त्री-पुरुष भेदभाव आणि महिलांच्या स्वप्नांची अवहेलना या गोष्टींना समाजात स्थान असता कामा नये.

स्त्रीचा सन्मान हा तिच्या नात्यावर अवलंबून नसतो. ती आई असो, मुलगी असो, पत्नी असो, सून असो किंवा वृद्धाश्रमात राहणारी अनोळखी आजी असो; तिच्या माणूस म्हणून असलेल्या प्रतिष्ठेचा आदर झालाच पाहिजे.

नरक चतुर्दशीचा संदेश घराघरांत पोहोचला का?

नरक चतुर्दशीला वाईट प्रवृत्तींचा नाश आणि चांगुलपणाचा विजय हा संदेश सांगितला जातो. मग आपल्या घरातील वृद्ध आईच्या डोळ्यांतील अश्रू पुसण्याचा संकल्प आपण का करू नये? स्त्रीचा अपमान, वृद्धांचा अनादर, कौटुंबिक हिंसाचार, हुंडाबळी, सार्वजनिक ठिकाणी होणारा छळ आणि स्वार्थी वृत्ती यांचा नाश करण्याची सुरुवात आपल्या स्वतःच्या घरापासून का करू नये?

आज वृद्धाश्रमात जाऊन फक्त मिठाई देणे किंवा फोटो काढणे पुरेसे नाही. त्या आजींच्या आयुष्यातील एकटेपणा समजून घेणे, त्यांच्याशी संवाद साधणे, त्यांना नियमित आधार देणे आणि शक्य असेल तिथे त्यांना सन्मानाने कुटुंबाचा भाग बनवणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

यंदाच्या लक्ष्मीपूजनाला एक संकल्प करूया!

आपल्या घरातील आई-वडिलांना वेळ देऊया. त्यांच्या औषधांची, आरोग्याची आणि गरजांची काळजी घेऊया. त्यांच्या निर्णयांचा आदर करूया. घरातील प्रत्येक स्त्रीला समान सन्मान देऊया. सुनेला घरातील सदस्य म्हणून समान स्थान देऊया. मुलींना निर्भयपणे जगण्याचे स्वातंत्र्य देऊया. सार्वजनिक ठिकाणी महिलांशी होणाऱ्या गैरवर्तनाविरोधात आवाज उठवूया. वृद्धाश्रमातील निराधार माता-भगिनींनाही मायेचा आधार देऊया.

कारण घरात सोन्या-चांदीची भरभराट असली, तरी आईच्या डोळ्यांत अश्रू असतील, सुनेच्या मनात भीती असेल आणि मुलगी घराबाहेर पडताना असुरक्षित असेल, तर त्या घरातील समृद्धी अपुरीच आहे.

लक्ष्मीच्या मूर्तीसमोर दिवा लावण्यापूर्वी घरातील आईच्या चेहऱ्यावर हास्य फुलवा. सुनेला सन्मान द्या. मुलीला सुरक्षितता द्या. प्रत्येक स्त्रीला माणूस म्हणून जगण्याचा अधिकार द्या. हाच खऱ्या लक्ष्मीपूजनाचा अर्थ आहे.

आज प्रत्येकाने स्वतःला एक प्रश्न विचारावा…

ज्या आईने आपल्याला चालायला शिकवले, तिच्या वृद्धापकाळात आपण तिचा हात धरून चालायला तयार आहोत का? ज्या मुलीला आपण सून म्हणून घरात आणतो, तिला आपल्या घरात सन्मानाने जगू देतो का? आणि रस्त्यावरून निर्भयपणे चालणाऱ्या प्रत्येक स्त्रीच्या सुरक्षिततेसाठी आपण जबाबदारी घेतो का?

लक्ष्मीची पूजा एका दिवसाची असते; पण आईचा सन्मान, सुनेचा आदर आणि प्रत्येक स्त्रीची सुरक्षितता ही आयुष्यभराची जबाबदारी आहे.

 छावा डिजिटल न्यूज मीडिया