रविवार विशेष — जेव्हा मुघल शाहिस्तेखान जिजाऊंच्या देवघराला हात लावतो… तेव्हा एका रात्री शिवाजी महाराज संपूर्ण मुघल साम्राज्य हादरवतात

• छावा डिजिटल मीडिया न्यूज पोर्टल
• ✍️सचिन मयेकर 
• 📅 रविवार , ८ फेब्रुवारी         

रविवार विशेष 

स्वराज्य अजून पूर्ण ताकदीने उभं राहत होतं. डोंगरदऱ्यांतून मावळा तलवार हाती घेऊन उभा राहू लागला होता. सामान्य शेतकरी, कष्टकरी, माता-भगिनी यांच्या मनात एकच आकांक्षा होती—आपल्या मातीवर आपलंच राज्य असावं आणि त्या राज्याचा राजा आपलाच असावा. पण हे स्वप्न मोडून काढण्यासाठी मुघल साम्राज्याने दख्खनेत आपली क्रूर सत्ता लादण्याचा निर्धार केला आणि त्यासाठी पुण्यात आपला सुभेदार पाठवला गर्विष्ठ, अहंकारी आणि निर्दयी असा शाहिस्तेखान.

पुण्यात येताच शाहिस्तेखानाने लालमहालात तळ ठोकला. हाच तो लालमहाल जिथे राजमाता जिजाऊ वास्तव्यास होत्या, जिथे शिवाजी महाराजांचे बालपण गेले, जिथे स्वराज्याचे संस्कार घडले. त्या महालात जिजाऊंचे घरगुती देवघर होते दररोजची पूजा, जप, धर्मनिष्ठा आणि संस्कारांची ती जागा. पण सत्तेच्या अहंकारात मुघल फौजांनी लालमहाल ताब्यात घेतला आणि त्या देवघराची विटंबना झाली, असा उल्लेख मराठी बखरींमध्ये आढळतो. हा केवळ एका धार्मिक स्थळाचा अपमान नव्हता; तो होता आईच्या श्रद्धेवर आणि स्वराज्याच्या आत्म्यावर घाव.

पुण्यात दहशत पसरली. देवस्थाने अपमानित झाली. लोक भयग्रस्त झाले. आणि ही बातमी जंगलवाटांनी, डोंगर ओलांडत, मावळ्यांच्या तोंडून छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्यापर्यंत पोहोचली. नवल्या धापा टाकत समोर उभा राहिला. आवाज थरथरत होता. डोळ्यांत अपमानाची जळजळ होती. तो एकच वाक्य बोलला “महाराज… पुण्यात लालमहालातील जिजाऊंच्या देवघराची विटंबना झाली आहे.”

क्षणभर शिवाजी महाराज निश्चल झाले. ते ओरडले नाहीत. रागाने तलवार उगारली नाही. त्यांच्या चेहऱ्यावर शांतता होती पण ही शांतता दुर्बलतेची नव्हती, ती निर्धाराची होती. जिजाऊ म्हणजे महाराजांसाठी केवळ आई नव्हती; ती गुरु होती, धर्मसंस्कारांची मूर्ती होती. तिच्या देवघरावर हात पडणं म्हणजे महाराजांच्या अंतःकरणावर आघात होणं होतं. त्या क्षणी त्यांच्या मनात सूड नव्हता; होता तो न्यायाचा कठोर निर्णय हा अन्याय थांबवायचाच.

महाराज शांत झाले, कारण त्यांना माहीत होतं की रागाने युद्ध जिंकता येत नाही, पण संयमाने आखलेली चाल इतिहास घडवते. वेळ ठरली. रात्र निवडली गेली. मोजके, निवडक, विश्वासू मावळे सोबत घेतले गेले. कोणताही गाजावाजा नाही, रणशिंग नाही—फक्त अंधार आणि स्वराज्याचा श्वास. पुणे आणि लालमहालाची रचना महाराजांना परिचित होती. बालपणात पाहिलेल्या गल्ल्या, अरुंद वाटा, मागील बाजूचे प्रवेशद्वार त्यांच्या स्मरणात होते. जिथे मुघल अनोळखी होते, तिथे शिवराय घरचे होते.

त्या काळरात्री महाराज मुख्य दरवाजाने नव्हे, तर महालाच्या मागील बाजूने, आतील वाटा आणि दालने वापरून लालमहालात शिरले. आत शिरताच काही मुघल सैनिक जागे झाले आणि लहान स्वरूपाची झटापट झाली. तलवारी चमकल्या, गोंधळ उडाला, पण हा संघर्ष फार काळ टिकला नाही. महाराजांचा उद्देश मोठं युद्ध छेडण्याचा नव्हता; तो होता थेट शाहिस्तेखानापर्यंत पोहोचण्याचा.

निवासभागात पोहोचताच घडलेला प्रसंग इतिहासात कोरला गेला. त्या गोंधळात शाहिस्तेखानावर घाव बसला, त्याची बोटे कापली गेली आणि रक्त सांडले. तो मारला गेला नाही, पण त्याचा गर्व तिथेच संपला. महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे, त्या वेळी महालातील स्त्रिया भयभीत झाल्या असताना शिवाजी महाराजांनी त्यांना कोणतीही इजा केली नाही; उलट त्यांना अभय दिले, असे उल्लेख मराठी इतिहासपरंपरेत आढळतात. युद्ध शत्रूशी, अन्यायाशी स्त्रिया आणि निरपराधांशी नव्हे हा राजधर्म महाराजांनी त्या रात्रीही पाळला.

हल्ला करून महाराज तिथे थांबले नाहीत. त्यांच्या रणनितीनुसार ते वेगाने निघून गेले. काही नोंदीनुसार ते सातारा परिसराकडे वळले. लालमहालातील त्या एका रात्रीनंतर पुण्यात राहणे शाहिस्तेखानाला अशक्य झाले. मुघल छावणीत भीती पसरली. आणि संपूर्ण दख्खनेत एकच नाव घुमू लागले शिवाजी महाराज.

हा हल्ला केवळ लष्करी कारवाई नव्हता. तो होता आईच्या श्रद्धेच्या रक्षणासाठी उभा ठाकलेला राजा, अन्यायाला दिलेला थेट इशारा आणि स्वराज्याच्या विचाराची गर्जना. जिजाऊंच्या देवघरावर पडलेला हात महाराजांनी सहन केला नाही, पण त्याचा बदला त्यांनी राजधर्म, संयम आणि रणनितीने घेतला. म्हणूनच शिवाजी महाराज तलवार म्हणून नव्हे, तर न्याय म्हणून इतिहासात अजरामर झाले.

शिवाजी महाराज म्हणजे सूड नव्हे ते म्हणजे अन्यायाचा अंत.