सावधान मोबाईलधारकांनो तुमच्या एका क्लिकवर सायबर पोलिसांची नजर निष्काळजीपणा पडू शकतो महागात रेवदंडा पोलीस ठाण्यात अल्पवयीन मुलाविरुद्ध गंभीर गुन्हा दाखल सोशल मीडियाचा वापर करताना भान राखण्याची वेळ

छावा डिजिटल न्यूज मीडिया – सचिन मयेकर  ता.२२ऑक्टोबर २०२६ विशेष जनजागृती

रेवदंडा, रायगड : आजच्या डिजिटल युगात मोबाईल हे प्रत्येकाच्या हातातील प्रभावी साधन बनले आहे. मात्र, याच मोबाईलचा वापर निष्काळजीपणे केल्यास तो अडचणीचे कारणही ठरू शकतो. सोशल मीडियावर एखादी पोस्ट टाकणे, व्हिडिओ शेअर करणे, एखादा फोटो पुढे पाठवणे किंवा अनोळखी लिंकवर क्लिक करणे या गोष्टी वरकरणी साध्या वाटत असल्या, तरी काही प्रकरणांत त्याचे गंभीर कायदेशीर परिणाम होऊ शकतात.

रेवदंडा पोलीस ठाण्याच्या हद्दीतील थेरोंडा येथील एका अल्पवयीन मुलाने इन्स्टाग्राम अकाउंटद्वारे बालकांचे अश्लील व्हिडिओ प्रसारित केल्याप्रकरणी रेवदंडा पोलीस ठाण्यात गुन्हा रजिस्टर क्रमांक १३३/२०२६ नुसार गुन्हा नोंदविण्यात आला आहे. यामध्ये भारतीय न्याय संहिता २०२३ चे कलम २९४, बालकांचे लैंगिक अपराधांपासून संरक्षण अधिनियम २०१२ चे कलम १४ व १५ तसेच माहिती तंत्रज्ञान अधिनियम २००० चे कलम ६६(ब) नमूद करण्यात आले आहे.

या गुन्ह्याचा तपास उपविभागीय पोलीस अधिकारी श्री. नानकुल यांच्या मार्गदर्शनाखाली मुरुड पोलीस ठाण्याचे पोलीस निरीक्षक श्री. कांबळे करीत आहेत.

 मोबाईल तुमचा, पण प्रत्येक कृतीची जबाबदारीही तुमची

आज अनेक जण सोशल मीडियावर येणारा प्रत्येक संदेश, फोटो किंवा व्हिडिओ न तपासता पुढे पाठवतात. काही वेळा कुतूहलापोटी आक्षेपार्ह सामग्री उघडली जाते, तर काही वेळा तिचे प्रसारण केले जाते. मात्र, बालकांचे लैंगिक शोषण दर्शविणारी सामग्री पाहणे, डाउनलोड करणे, साठवणे किंवा प्रसारित करणे याबाबत कायद्यात गंभीर तरतुदी आहेत.

एखादी सामग्री चुकून मोबाईलवर आली म्हणून प्रत्येक व्यक्ती आपोआप गुन्हेगार ठरत नाही. मात्र, माहिती मिळाल्यानंतर ती जाणीवपूर्वक साठवणे, पुढे पाठवणे किंवा प्रसारित करणे गंभीर कायदेशीर परिणाम घडवू शकते. प्रत्येक प्रकरणातील परिस्थिती, हेतू आणि संबंधित पुरावे महत्त्वाचे असतात.

‘फक्त फॉरवर्ड केले’, ‘मित्राने पाठवले’, ‘मस्करी केली’, ‘मला कायद्याची माहिती नव्हती’ — ही कारणे प्रत्येक परिस्थितीत कायदेशीर बचाव ठरतीलच असे नाही.

 सायबर पोलिसांच्या तपासाची भीती नव्हे डिजिटल शिस्त महत्त्वाची

सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरील तक्रारी, उपलब्ध डिजिटल पुरावे आणि कायदेशीर प्रक्रियेद्वारे सायबर गुन्ह्यांचा तपास होऊ शकतो. त्यामुळे मोबाईलवर कोणती सामग्री येते, आपण ती कशी हाताळतो आणि कोणाला पाठवतो, याबाबत प्रत्येकाने सतर्क राहणे आवश्यक आहे.

मात्र, प्रत्येक मोबाईलवरील प्रत्येक कृतीवर पोलीस प्रत्यक्ष लक्ष ठेवून असतात, असा समज करून घेणे योग्य नाही. सायबर तपास हा तक्रारी, पुरावे आणि लागू कायदेशीर प्रक्रियेनुसार केला जातो.

पालकांनो, मुलांच्या मोबाईल वापराकडे दुर्लक्ष करू नका

अल्पवयीन मुलांच्या हातात स्मार्टफोन देताना पालकांनी केवळ इंटरनेट सुरू करून देणे पुरेसे नाही. मुलांशी सोशल मीडियावरील सुरक्षितता, अनोळखी व्यक्तींशी संवाद, अश्लील सामग्री, ऑनलाइन फसवणूक आणि कायदेशीर जबाबदारी याबाबत मोकळेपणाने चर्चा करणे गरजेचे आहे.

शिक्षकांनीही विद्यार्थ्यांना डिजिटल सुरक्षिततेचे मार्गदर्शन करावे. मुलांनी काही चुकीचे पाहिले किंवा त्यांना संशयास्पद संदेश मिळाला, तर भीतीपोटी तो लपवण्याऐवजी विश्वासातील मोठ्या व्यक्तीला सांगता आले पाहिजे.

 प्रत्येक मोबाईलधारकाने या गोष्टी लक्षात ठेवा

 बालकांचे लैंगिक शोषण दर्शविणारे फोटो किंवा व्हिडिओ डाउनलोड करू नका, साठवू नका किंवा पुढे पाठवू नका.

 अशी सामग्री आढळल्यास ती इतरांना पाठवून प्रसारित करू नका; योग्य अधिकृत यंत्रणेकडे तक्रार करा.

 अनोळखी लिंक, संशयास्पद अकाउंट आणि फसव्या संदेशांपासून सावध राहा.

आपल्या सोशल मीडिया अकाउंटची सुरक्षितता आणि गोपनीयता सेटिंग्ज तपासा.

 आपल्या नावाने बनावट अकाउंट तयार झाले किंवा आपले अकाउंट हॅक झाले, तर त्वरित तक्रार करा.

सायबर गुन्ह्याची तक्रार करण्यासाठी भारत सरकारच्या अधिकृत “राष्ट्रीय सायबर गुन्हे तक्रार पोर्टल” (https://cybercrime.gov.in/) चा वापर करा. तातडीच्या आर्थिक सायबर फसवणुकीसाठी १९३० या हेल्पलाइनवर संपर्क साधता येतो.

 छावाचा स्पष्ट संदेश…

मोबाईल वापरणे चुकीचे नाही; पण मोबाईलचा वापर करताना भान विसरणे धोकादायक आहे.सोशल मीडियावर व्यक्त होण्याचे स्वातंत्र्य आहे, मात्र ते कायद्याच्या चौकटीतच वापरले पाहिजे. एका क्लिकपूर्वी विचार करा, शेअर करण्यापूर्वी सामग्री तपासा आणि बालकांच्या सुरक्षिततेशी संबंधित कोणतीही आक्षेपार्ह सामग्री कधीही प्रसारित करू नका. रेवदंडा येथील या प्रकरणातून प्रत्येक पालकाने, विद्यार्थ्याने आणि मोबाईलधारकाने डिजिटल जबाबदारीचा धडा घेण्याची गरज आहे. सावध राहा, सुरक्षित राहा; सोशल मीडियाचा वापर जबाबदारीने करा!

— छावा डिजिटल न्यूज मीडिया