एका बल्बपासून पेटलेली अखंड मैत्री रेवदंड्याचा ‘बॉस विजय’ काळाच्या पडद्याआड आठवणींचा उजेड मात्र आजही कायम छावा रविवार विशेष मैत्री, माणुसकी आणि संघर्षाची हृदयस्पर्शी जीवनगाथा

काही माणसं आयुष्यात येतात, आपली होतात आणि एक दिवस कायमची निघून जातात. पण त्यांनी दिलेला आधार, त्यांच्या बोलण्यातला जिव्हाळा आणि त्यांच्यासोबत जगलेले क्षण कधीच संपत नाहीत. स्वर्गीय विजय कृष्णा कोळी ऊर्फ ‘बॉस विजय’ तथा रेवदंड्याचे लाडके ‘भावोजी’ यांची ही कहाणी अशाच एका जिवाभावाच्या मैत्रीची, संघर्षातून उभ्या राहिलेल्या कर्तृत्वाची आणि कधीही न विझणाऱ्या आठवणींची.

छावा डिजिटल न्यूज मीडिया ता.२५ ऑक्टोबर २०२६ 

मुंबईच्या गर्दीने भरलेल्या रस्त्यांवरून सुरू झालेला एका सामान्य माणसाचा प्रवास रेवदंड्याच्या मातीपर्यंत येऊन पोहोचला. आयुष्याच्या सुरुवातीला गरिबीशी झुंज, पोटाची खळगी भरण्यासाठी करावी लागलेली धडपड आणि स्वतःच्या पायावर उभे राहण्यासाठी घेतलेले कष्ट, हा विजय कृष्णा कोळी यांच्या जीवनाचा संघर्षमय अध्याय होता. परिस्थितीने अनेकदा त्यांची परीक्षा घेतली; पण त्यांनी हार मानली नाही. दुसऱ्यांच्या हाताखाली काम करत त्यांनी इलेक्ट्रिकचे काम शिकले. अनुभवातून कौशल्य मिळवले आणि आपल्या मेहनतीच्या जोरावर स्वतःची ओळख निर्माण केली. त्यांच्या कामातील सफाई आणि आत्मविश्वासामुळे लोक त्यांना प्रेमाने ‘बॉस विजय’ म्हणू लागले

                     सचिन मयेकर         

पण या ‘बॉस’च्या आयुष्यात आणखी एक सुंदर नातं जुळणार होतं. ते नातं होतं प्रेमाचं, विश्वासाचं आणि संसाराचं..

रेवदंड्याची शुभांगी आणि मुंबईत कष्ट करत आपलं आयुष्य उभं करण्याचा प्रयत्न करणारा विजय यांची ओळख झाली. परिस्थिती दोघांसाठीही सोपी नव्हती. मात्र, मनं जुळली आणि त्यांनी एकत्र आयुष्य जगण्याचा निर्णय घेतला. विवाहानंतर विजय कोळी रेवदंड्यात आले. मोठ्या कोळीवाड्यातील शुभांगीच्या माहेरच्या घरात त्यांच्या संसाराला सुरुवात झाली. मुंबईच्या धावपळीतील आयुष्य मागे पडले आणि रेवदंड्याची माती त्यांची कर्मभूमी बनली.

गावानेही त्यांना आपलंसं केलं. शुभांगीचे पती म्हणून आलेले विजय पुढे संपूर्ण परिसराचे ‘भावोजी’ झाले. त्यांच्या नावापेक्षा हे नात्याचं संबोधन अधिक लोकप्रिय झालं. कुणी ‘बॉस विजय’ म्हणायचं, तर कुणी हक्काने ‘भावोजी’ म्हणून हाक मारायचं. या दोन नावांमध्ये त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाची दोन रूपं सामावलेली होती—कामातला आत्मविश्वास आणि माणसांशी जुळलेलं नातं!

स्वभावाने ते तापट होते. प्रत्येकाशी त्यांचे सूर जुळतीलच असं नव्हतं. त्यांच्या बोलण्यात रोखठोकपणा होता. पण एखादा माणूस मनापासून आपला मानला की त्याच्यासाठी ते उभे राहायचे. त्यांच्या स्वभावातील रागापेक्षा त्यांच्या मनातील जिव्हाळा आणि मदतीची वृत्ती अधिक मोठी होती. माणसाला ओळखण्यासाठी त्याच्या आवाजाचा चढ-उतार नव्हे, तर संकटात तो किती ठामपणे आपल्या बाजूला उभा राहतो, हे महत्त्वाचं असतं. विजयभाऊंच्या व्यक्तिमत्त्वाची खरी ओळख याच भावनेतून समोर येते.

 एका बंद पडलेल्या बल्बने जुळवली मैत्रीची तार

या जीवनगाथेत माझाही एक वैयक्तिक अध्याय आहे. पत्रकार म्हणून अनेक बातम्या लिहिल्या, अनेक माणसांच्या आयुष्यातील चढ-उतार शब्दांत मांडले; पण काही आठवणी अशा असतात, ज्या बातमी नसतात—त्या आपल्या काळजात कोरलेल्या असतात.

सन २००० मध्ये वडिलांचं निधन झालं. आयुष्यातील तो काळ माझ्यासाठी दुःखाचा होता. मनावर दुःखाचा मोठा भार होता. अशा दिवसांत एका घरातील बल्ब बंद पडला होता. त्या छोट्याशा कामासाठी मी विजयभाऊंकडे गेलो.

मी त्यांना म्हणालो, “बॉस, बल्ब पेटत नाही भाऊ!….त्यावर त्यांनी आपल्या खास विनोदी शैलीत उत्तर दिलं, “का नाही पेटत रे बल्ब? कोणाला विचारून बंद पाडलाय का? काय हवंय त्याला ते बघूया…त्यांच्या या बोलण्याने हसू आलं. वडिलांच्या निधनानंतर दुःखाच्या सावटात असताना मनापासून हसण्याचा तो एक क्षण होता. एखादा माणूस आपल्या आयुष्यात काय बदल घडवतो, हे त्याला त्या क्षणी कळतही नाही. विजयभाऊंसाठी तो कदाचित बल्ब पाहण्याचा एक साधा प्रसंग होता; पण माझ्यासाठी तो त्यांच्या सहवासातून उमललेल्या मैत्रीच्या आठवणींचा महत्त्वाचा क्षण ठरला.आज मागे वळून पाहताना जाणवतं की मैत्री नेहमी मोठ्या घटनांतूनच निर्माण होत नाही. कधी एखादं साधं वाक्य, एखादा विनोद किंवा दुःखाच्या काळात चेहऱ्यावर आलेलं हसूही दोन माणसांमध्ये आयुष्यभर टिकणारं नातं निर्माण करू शकतं…आज विजयभाऊ आपल्यात नाहीत. पण त्या प्रसंगाची आठवण झाली की त्यांचा आवाज, त्यांचा विनोद आणि त्यांचं व्यक्तिमत्त्व पुन्हा डोळ्यांसमोर उभं राहतं. आठवणींचं हेच वैशिष्ट्य आहे—माणूस निघून जातो, पण त्याने दिलेला आनंद मनात कायमचा राहतो.

 रेवदंड्याच्या अंधारात उजेड शोधणारा माणूस

विजयच्या इलेक्ट्रिक कामातील कौशल्याची आठवण करून देणारा आणखी एक प्रसंग म्हणजे वीजमंडळाच्या संपाचा काळ. त्या वेळी रेवदंडा गावातील मोठ्या भागातील वीजपुरवठा खंडित झाला होता. अनेकांना अंधाराचा सामना करावा लागत होता. अशा परिस्थितीत विजय स्वतः पुढाकार घेत वीजपुरवठ्यातील बिघाड दूर करण्यासाठी प्रयत्न केले. विजेच्या खांबावर चढून तारा जोडणे आणि बिघाड शोधणे, हे काम सोपे नव्हते. त्यासाठी कौशल्य, अनुभव आणि धाडस आवश्यक होतं. त्यांच्या या कामाची आठवण आजही त्यांच्या कार्याची जाणीव करून देते. त्यांच्यासाठी इलेक्ट्रिकचं काम केवळ रोजीरोटीचं साधन नव्हतं; ते त्यांच्या कौशल्याचं आणि कर्तृत्वाचं प्रतीक होतं. मात्र, विजेच्या कामात धोका असतो, हेही विसरता कामा नये. अशा प्रकारचं काम प्रशिक्षित व्यक्तींनी योग्य सुरक्षा साधनांसहच करणं आवश्यक आहे. विजयच्या आठवणीतून त्यांच्या कौशल्याचा गौरव करताना त्यांच्या मेहनतीचा आणि अनुभवाचा सन्मान करणे, हाच योग्य दृष्टिकोन ठरेल.

 आज पाण्याची मोटार बंद पडली, तरी आठवण मात्र भावोजींचीच.

काळ पुढे सरकला. अनेक प्रसंग आले आणि गेले. आयुष्यातील दैनंदिन कामांमध्ये कधी इलेक्ट्रिकचा बिघाड, तर कधी घरातील एखादं उपकरण बंद पडण्याची वेळ येते. पण एखाद्या व्यक्तीची सवय इतकी मनात घर करून बसते की त्या व्यक्तीची गरज तिच्या अनुपस्थितीत अधिक तीव्रतेने जाणवते. आज पाण्याची मोटार बंद पडली आणि नकळत विजयची आठवण झाली. पूर्वी अशा वेळी सहजपणे ज्यांच्याकडे जाता आलं असतं, तेच आज सोबत नाहीत, ही जाणीव मनाला चटका लावून जाते. एका बंद पडलेल्या बल्बपासून सुरू झालेली आठवण आज बंद पडलेल्या पाण्याच्या मोटारीपर्यंत येऊन पोहोचते. उपकरणं बदलतात, काळ बदलतो, आयुष्याची परिस्थिती बदलते; पण त्या कामानिमित्त आठवण येणारा माणूस बदलत नाही. कदाचित म्हणूनच काही माणसांची किंमत ते असताना पूर्णपणे जाणवत नाही. ते नसतात तेव्हा त्यांच्या छोट्या छोट्या गोष्टींचीही उणीव जाणवू लागते.

 आजारपणाने शरीर हरवलं; पण आठवणींनी विजयभाऊंना जिवंत ठेवलं

आयुष्यभर कष्ट करणाऱ्या विजयच्या आयुष्यात पुढे आजारपणाचं संकट आलं. प्रकृती ढासळत गेली आणि शरीर साथ देईनासं झालं. जो माणूस इतरांच्या अडचणीच्या वेळी धावून जायचा, ज्याच्या हातात काम करण्याची ताकद होती, त्यालाच काळानुसार आजारपणाशी झुंज द्यावी लागली. आणि अखेर तो दिवस आला, जेव्हा विजयनी या जगाचा निरोप घेतला. त्यांच्या जाण्याने त्यांच्या कुटुंबावर दुःखाचा डोंगर कोसळला. मित्रपरिवारासाठीही ती मोठी पोकळी होती. आज त्यांना जाऊन दुसरं वर्ष सुरू झालं आहे. काळ पुढे जात आहे; पण मनाला अजूनही कधी कधी प्रश्न पडतो—खरंच आपला विजय आता परत येणार नाही? मैत्रीचं नातं असंच असतं. एखाद्या मित्राच्या जाण्यानंतर त्याच्यासोबतच्या आठवणी संपत नाहीत. उलट, काळ जसजसा पुढे जातो तसतशा त्या अधिक स्पष्ट होत जातात. एखादा विनोद, एखादी भेट, एखादा साधा संवाद पुन्हा पुन्हा आठवतो. आणि नकळत डोळे पाणावतात.

 विजय गेले; पण कुटुंबाची जिद्द आजही उभी आहे!

विजयभाऊंच्या जीवनाची कहाणी सांगताना त्यांच्या पश्चात संघर्षाला सामोरं जाणाऱ्या कुटुंबाचा उल्लेख केल्याशिवाय हा लेख पूर्ण होऊ शकत नाही. कारण माणसाच्या आयुष्याचा खरा ठसा केवळ त्याने काय कमावलं यावर उमटत नाही, तर त्याच्या जाण्यानंतर त्याच्या कुटुंबाने संकटांचा सामना करत कसं उभं राहायचं हे दाखवलं, त्यावरही उमटतो. त्यांचा मुलगा प्रतीक कोळी आज समजूतदार आणि कर्तृत्ववान तरुण म्हणून स्वतःच्या पायावर उभं राहण्यासाठी मेहनत घेत आहे. आयुष्यात कामाला लागून स्वतःचं भविष्य घडवण्याचा त्याचा प्रयत्न सुरू आहे. वडिलांची जागा कुणी घेऊ शकत नाही; पण स्वतःच्या कष्टांवर उभं राहण्याची जिद्द हीच त्यांच्या मुलासाठी पुढील आयुष्याची खरी ताकद आहे. विजयची पत्नी शुभांगी कोळी यांनीही अनेक संकटांचा सामना केला आहे. संसारातला जोडीदार हरवल्यानंतर आयुष्य पुन्हा उभं करणं सोपं नसतं. मनात दुःख असतं, आठवणी असतात आणि उद्याच्या दिवसाची चिंता असते. तरीही त्या थांबलेल्या नाहीत. आज त्या बाजारात मच्छी विकण्यासाठी जातात आणि स्वतःच्या कष्टाने उदरनिर्वाह करतात. परिस्थितीपुढे हार न मानता काम करत राहणं, हे त्यांच्या जिद्दीचं प्रतीक आहे. शुभांगी यांची बहीण सुनीता हिनेही अनेक संकटांना तोंड देत स्वतःच्या कष्टावर जगण्याचा मार्ग स्वीकारला आहे. मच्छी विकण्याचं काम करून त्या स्वतःचा उदरनिर्वाह करतात. परिस्थिती कितीही कठीण असली तरी मेहनतीच्या जोरावर जगण्याची उमेद टिकवून ठेवता येते, हे त्यांचं आयुष्य दाखवून देतं. त्यांची दुसरी बहीण वैशाली मुंबईत राहते. तीदेखील मेहनत करून, कष्ट करून स्वतःचं आयुष्य पुढे नेत आहे. प्रत्येकाच्या आयुष्यात संघर्ष असतो; पण त्या संघर्षातून बाहेर पडण्यासाठी प्रयत्न करत राहणं महत्त्वाचं असतं. वैशालीची मेहनतही याच जिद्दीची साक्ष देते. या कुटुंबातील प्रत्येकाचा संघर्ष वेगळा आहे. प्रत्येकाची परिस्थिती वेगळी आहे. पण या सगळ्यांमध्ये एक समान धागा आहेपरिस्थितीपुढे न झुकता कष्ट करत जगत राहण्याची जिद्द! या कुटुंबाचा उल्लेख दयेच्या भावनेतून करण्याची गरज नाही. उलट, त्यांच्या मेहनतीचा सन्मान व्हायला हवा. स्वतःच्या कष्टावर उभं राहणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीचा सन्मान करणे, हीच खरी माणुसकी आहे.

 शेवटी एवढंच… भावोजी, तुमची जागा कुणीच घेऊ शकत नाही

विजय, तुमच्यासोबतच्या आठवणी आजही मनात ताज्या आहेत. तुमचा रोखठोक स्वभाव, तुमचा विनोद, तुमच्या कामाची हातोटी आणि आपुलकीने जोडलेली माणसं—हे सारं आठवलं की मन भरून येतं. आज घरातील बल्ब बंद पडला, पाण्याची मोटार बंद पडली किंवा आयुष्यात एखादी अडचण आली, तरी तुमची आठवण येते. कारण तुम्ही फक्त इलेक्ट्रिकचं काम करणारे माणूस नव्हता; तुम्ही आमच्या आयुष्यातील एका महत्त्वाच्या काळाचा भाग होता. पत्रकार म्हणून बातम्या लिहिताना शब्दांची ताकद जाणवते. पण स्वतःच्या जिवाभावाच्या मित्राविषयी लिहिताना काही शब्द अपुरे पडतात. कारण ही बातमी नाही, ही मनात साठवलेली भावना आहे. हा केवळ एका व्यक्तीचा जीवनप्रवास नाही, तर मैत्रीच्या नात्याने मनात कायमची जागा निर्माण केलेल्या माणसाची आठवण आहे. भावोजी, तुम्ही गेलात; पण तुमच्या आठवणी गेल्या नाहीत. तुमचा आवाज शांत झाला; पण तुमच्यासोबतचे संवाद आजही मनात घुमतात. तुमचा सहवास संपला; पण तुमच्याशी जोडलेली मैत्री संपलेली नाही. तुमच्या कुटुंबाला पुढील आयुष्यासाठी ताकद, आरोग्य आणि सुख लाभो, हीच मनापासून प्रार्थना. विजय कृष्णा कोळी ऊर्फ बॉस विजय तथा सर्वांचे लाडके भावोजी यांना ‘छावा’ परिवारातर्फे आणि एका जिवाभावाच्या मित्राकडून भावपूर्ण आदरांजली! काही माणसं काळाच्या पडद्याआड जातात; पण आपल्या आयुष्यात त्यांनी पेटवलेला उजेड कधीच विझत नाही.