नवरात्रोत्सव विशेष | छावा देवीने महिषासुराचा वध केला… मग आजच्या स्त्रियांना छळणाऱ्या राक्षसी प्रवृत्तींचा नाश कधी होणार?

रविवार,११ ऑक्टोबर २०२६ | नवरात्रीचा पहिला दिवस

आजचा रंग : नारिंगी

आजची देवी : माता शैलपुत्री

नवरात्रोत्सवाला सुरुवात झाली आहे. गावोगावी देवीच्या आगमनाचा उत्साह आहे. घराघरांत घटस्थापना झाली आहे, मंदिरांमध्ये आरती सुरू आहे, तरुणाई गरबा आणि दांडियाच्या तयारीत आहे. नऊ दिवस देवीची भक्तिभावाने पूजा केली जाणार आहे. ही आपली श्रद्धा, परंपरा आणि संस्कृती आहे. मात्र या उत्सवाच्या आनंदात आपण समाजातील एका गंभीर प्रश्नाकडेही लक्ष द्यायला हवं.

आपण देवीची पूजा करतो, तिच्यासमोर नतमस्तक होतो; पण याच समाजात एखाद्या स्त्रीवर अन्याय होत असेल, तर तिच्या मदतीला आपण धावून जातो का?

पुराणकथांमध्ये देवीने महिषासुराचा वध करून वाईट शक्तींवर विजय मिळवला, अशी कथा आपण श्रद्धेने ऐकतो. देवीच्या त्या पराक्रमातून अन्यायाविरुद्ध लढण्याची प्रेरणा मिळते. पण आजही अनेक महिलांना घरात मारहाण, मानसिक छळ, दारूच्या व्यसनामुळे होणारा त्रास, हुंड्यासाठी छळ आणि लैंगिक अत्याचार अशा अनेक संकटांना सामोरं जावं लागतं.

काही महिला संसार टिकवण्यासाठी आपलं दुःख मनात दाबून ठेवतात. काही मुली समाज काय म्हणेल या भीतीने अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवू शकत नाहीत. तर काही महिलांना मदतीची गरज असतानाही त्यांच्या पाठीशी उभं राहणारं कोणी मिळत नाही.

मग प्रश्न असा आहे की, आजच्या काळातील या राक्षसी प्रवृत्तींचा नाश करण्यासाठी आपण काय करतोय?

गरबा खेळणं चुकीचं नाही, दांडिया खेळणं चुकीचं नाही आणि देवीची पूजा करणंही चुकीचं नाही. पण देवीची आराधना करताना स्त्रीचा सन्मान करण्याचा संकल्पही आपण केला पाहिजे. मंदिरात देवीसमोर दिवा लावणं जितकं महत्त्वाचं आहे, तितकंच अन्याय सहन करणाऱ्या महिलेला मदतीचा हात देणंही महत्त्वाचं आहे.

आपल्या गावात एखाद्या महिलेवर अन्याय होत असेल, तर केवळ बघ्याची भूमिका घेऊ नका. तिचं म्हणणं ऐका, तिला धीर द्या आणि आवश्यक असेल तर योग्य मदत मिळवून द्या. एखाद्या मुलीवर अत्याचार झाला, तर तिच्या चारित्र्यावर प्रश्न उपस्थित करण्याऐवजी गुन्हेगाराला शिक्षा मिळावी यासाठी आवाज उठवा. एखादी महिला दारूच्या व्यसनामुळे होणाऱ्या कौटुंबिक हिंसाचाराचा सामना करत असेल, तर तिच्या दुःखाची थट्टा करण्याऐवजी तिला सुरक्षित मदत मिळेल यासाठी प्रयत्न करा.

स्त्री म्हणजे केवळ आई, बहीण, पत्नी किंवा मुलगी नाही; ती स्वतःच एक स्वतंत्र व्यक्ती आहे. तिलाही सन्मानाने जगण्याचा, स्वतःचे निर्णय घेण्याचा आणि भयमुक्त आयुष्य जगण्याचा अधिकार आहे.

आज आपण माता शैलपुत्रीची पूजा करत आहोत. नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी देवीच्या चरणी नतमस्तक होताना आपण स्वतःलाही एक प्रश्न विचारूया—आपल्या घरात, आपल्या गावात आणि आपल्या समाजात महिलांना सुरक्षित वातावरण मिळवून देण्यासाठी आपण काय करतोय?

हा लेख कोणाच्या श्रद्धेला ठेच पोहोचवण्यासाठी नाही. देवीची भक्ती करणाऱ्या किंवा नवरात्रोत्सव साजरा करणाऱ्या कोणाचाही विरोध करण्याचा हेतू नाही. उलट, देवीवरील श्रद्धा आपल्या आचरणातूनही दिसावी, एवढीच अपेक्षा आहे.

कारण श्रद्धा केवळ आरती, उपवास आणि पूजेत नसते; ती आपल्या विचारांत, वागण्यात आणि अन्याय सहन करणाऱ्या व्यक्तीला दिलेल्या आधारातही दिसते.

नवरात्रीचे नऊ दिवस देवीची आराधना करताना आपण स्त्रीचा सन्मान करण्याची, महिलांवरील अत्याचारांविरुद्ध आवाज उठवण्याची आणि संकटात सापडलेल्या महिलेला शक्य ती मदत करण्याची शपथ घेऊया.

गरब्याच्या तालावर पावलं थिरकू द्या, देवीच्या जयघोषाने आसमंत दुमदुमू द्या; पण अन्याय सहन करणाऱ्या स्त्रीच्या मदतीसाठी आपलं एक पाऊल पुढे पडतंय का, याचाही विचार करा.

शेवटी एकच प्रश्न…

देवीचा जयघोष करणाऱ्या समाजा, स्त्रियांना भयमुक्त आणि सन्मानाचं जीवन देण्यासाठी आपण कधी एकत्र उभे राहणार?

देवीची पूजा करा, उत्सव आनंदाने साजरा करा; पण स्त्रीचा अपमान सहन करणार नाही आणि अन्यायाविरुद्ध गप्प बसणार नाही, असा संकल्पही करा.

स्त्रीचा सन्मान हाच खरा शक्तीचा जागर!

हीच खरी देवीची आराधना… हाच खरा नवरात्रोत्सवाचा संदेश!

छावा | सामाजिक प्रबोधनासाठी एक प्रयत्न