२६ जानेवारी : प्रजासत्ताक दिन — झेंड्यापलीकडचा अर्थ आणि नागरिकत्वाची खरी कसोटी

• छावा डिजिटल मीडिया न्यूज पोर्टल
• ✍️ सचिन मयेकर
• 📅 सोमवार , २६ जानेवारी २६

२६ जानेवारी हा दिवस भारताच्या इतिहासात केवळ तारखेपुरता मर्यादित नाही. हा दिवस भारताने स्वतःला लोकशाही, सार्वभौम आणि संविधानाधिष्ठित प्रजासत्ताक राष्ट्र म्हणून जगासमोर उभं केल्याचा निर्णायक क्षण आहे. २६ जानेवारी १९५० रोजी भारतीय संविधान अंमलात आलं आणि या देशातील सामान्य माणूस सत्तेचा केंद्रबिंदू ठरला.

आज प्रजासत्ताक दिन साजरा करताना प्रश्न फक्त एवढाच नाही की आपण ध्वजवंदन केलं का, परेड पाहिली का किंवा घोषणा दिल्या का—

खरा प्रश्न असा आहे की आपण संविधानाचा आत्मा किती जगतो आहोत?

स्वातंत्र्यानंतर भारतासमोर मोठं आव्हान होतं—असं राष्ट्र उभारायचं, जिथे भाषा वेगवेगळ्या, धर्म वेगवेगळे, जाती वेगवेगळ्या, पण कायदा एक असेल. या अवघड कामासाठी भारताने निवड केली ती संविधानाची. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या नेतृत्वाखाली तयार झालेलं भारतीय संविधान हे केवळ नियमांचं पुस्तक नाही, तर भारताच्या सामाजिक न्यायाचं आणि मानवी मूल्यांचं घोषणापत्र आहे.

संविधानाच्या प्रस्तावनेत नमूद केलेली स्वातंत्र्य, समता, बंधुता आणि न्याय ही चार मूल्ये भारताच्या लोकशाहीची पायाभरणी करतात. ही मूल्ये केवळ भाषणात किंवा पुस्तकात न राहता, सामान्य नागरिकाच्या रोजच्या आयुष्यात उतरावीत, हाच संविधानकर्त्यांचा उद्देश होता.

आज आपण अधिकारांविषयी बोलताना अत्यंत सजग आहोत. मतदानाचा हक्क, अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य, समानतेचा अधिकार—यांचा अभिमानही वाटतो. पण त्याचवेळी संविधानाने दिलेल्या कर्तव्यांकडे आपण किती गांभीर्याने पाहतो?

कायद्याचा सन्मान, सामाजिक सलोखा, सार्वजनिक मालमत्तेचे संरक्षण, मतभेद असले तरी संवादातून मार्ग काढणे—हीच लोकशाहीची खरी परीक्षा आहे.

आजच्या काळात प्रजासत्ताक दिनाचं महत्त्व अधिक वाढलं आहे. कारण लोकशाही टिकते ती केवळ निवडणुकांवर नाही, तर जागृत नागरिकांवर. प्रश्न विचारणं, अन्यायाविरोधात कायदेशीर मार्गाने उभं राहणं, सत्य मांडणं—हे लोकशाहीचं बळ आहे. मात्र हे करताना संविधानिक चौकट, संयम आणि जबाबदारी यांचा समतोल राखणं तितकंच आवश्यक आहे.

प्रजासत्ताक दिन आपल्याला हेही शिकवतो की देशाची प्रगती फक्त सरकारच्या निर्णयांवर अवलंबून नसते. शिक्षक, शेतकरी, कामगार, पत्रकार, उद्योजक, विद्यार्थी—प्रत्येक घटक लोकशाहीचा आधारस्तंभ आहे. प्रत्येकाने आपल्या क्षेत्रात प्रामाणिकपणे काम केलं, तरच प्रजासत्ताक अधिक मजबूत होतं.

आज संविधान लागू होऊन अनेक दशके झाली. या काळात देशाने प्रगतीही पाहिली आणि आव्हानांचाही सामना केला. अशा वेळी २६ जानेवारी हा आत्मपरीक्षणाचा दिवस ठरतो—आपण संविधानाची मूल्ये कितपत जपतो आहोत, याचा विचार करण्याची संधी हा दिवस देतो.

म्हणूनच प्रजासत्ताक दिन म्हणजे केवळ उत्सव नाही.

तो आठवण आहे,

तो जबाबदारी आहे,

आणि तो इशाराही आहे—

लोकशाही टिकवायची असेल, तर संविधान केवळ मान्य करून चालत नाही, ते जगावं लागतं.

या प्रजासत्ताक दिनी एवढाच संकल्प करूया—

संविधानाचा सन्मान करू, लोकशाही मूल्ये जपू आणि जबाबदार नागरिक म्हणून देशाच्या भविष्यासाठी उभे राहू.

जय संविधान

जय लोकशाही

जय हिंद 🇮🇳