स्वराज्याच्या राजधानीत पारंपरिक होळी रायगडावर होलिका दहन भक्तीभावात संपन्न शिस्त, संस्कार आणि शौर्याचा सण
छावा डिजिटल मीडिया न्यूज पोर्टल ✍ सचिन मयेकर, रायगड मंगळवार ०३ मार्च २०२६
स्वराज्याची राजधानी असलेल्या रायगड गडावर होळीचा उत्सव पारंपरिक पद्धतीने मोठ्या उत्साहात पार पडला. गडावरील “होळीचा माळ” येथे विधीपूर्वक पूजा करून होलिका दहन करण्यात आले. यावेळी गडावरील पुजाऱ्यांच्या उपस्थितीत शिवभक्तांनी जयजयकार करत परिसर दुमदुमून टाकला. भगव्या पताकांच्या साक्षीने पार पडलेला हा सोहळा स्वराज्याच्या वैभवाची आठवण करून देणारा ठरला.
रायगड हा केवळ किल्ला नव्हता; तो स्वराज्याच्या राज्यकारभाराचा, संस्कृतीचा आणि परंपरांचा केंद्रबिंदू होता. येथे सण-उत्सव शिस्तबद्ध आणि सामूहिक पद्धतीने साजरे केले जात. होळी हा वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक मानला जात असल्याने, त्या काळातही या सणाला विशेष महत्त्व होते.
छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या कारकिर्दीत सणांना मान्यता होती; मात्र प्रत्येक उत्सवात अनुशासन आणि संयम अनिवार्य होते. गडावरील सैनिक, मावळे, अधिकारी आणि प्रजाजन होळीच्या निमित्ताने एकत्र येत. हा सण केवळ धार्मिक विधी नव्हता, तर एकात्मता दृढ करणारा सामाजिक सोहळा होता.
लोकपरंपरेनुसार, होळी पेटल्यानंतर त्या ज्वालेत नारळ अर्पण केला जाई. जो कोणी धाडसाने पेटत्या होळीतून तो नारळ बाहेर काढेल, त्याला सन्मानित केले जाई, असा उल्लेख सांगितला जातो. विजेत्यास महाराजांकडून गळ्यातील माळ देऊन गौरव केल्याची परंपराही लोककथांमधून पुढे येते. ही प्रथा धैर्य, आत्मविश्वास आणि निर्भयतेचे प्रतीक मानली जात असे.
अशाच एका कथेनुसार, अवघ्या नऊ वर्षांच्या छत्रपती संभाजी महाराज यांनी पेटत्या होळीत हात घालून नारळ बाहेर काढला होता. हा प्रसंग अधिकृत ऐतिहासिक नोंदींमध्ये स्पष्टपणे आढळत नसला, तरी स्वराज्यातील शौर्यसंस्कारांचे प्रतीक म्हणून तो आजही जनमानसात जिवंत आहे.
आजही रायगडावरील होळी हा फक्त सण नाही तो स्वराज्याच्या शिस्तीचा, एकतेचा आणि पराक्रमाच्या परंपरेचा वारसा आहे. “होळीचा माळ” या ठिकाणाचा उच्चार होताच त्या ऐतिहासिक ज्वालेची आठवण मनात पुन्हा पेट घेते.
