रायगडावर महापरिनिर्वाण स्थळी पादत्राणांसह वावर शिवजयंतीनंतर प्रशासनाला ‘छावा’चा थेट सवाल

• छावा डिजिटल मीडिया न्यूज पोर्टल
• ✍ सचिन मयेकर | रायगड
• 📅शुक्रवार | २० फेब्रुवारी २०२६

शिवजयंतीचा जल्लोष काल सर्वत्र झाला. “जय भवानी, जय शिवाजी”च्या घोषणांनी वातावरण दुमदुमले. भगवे झेंडे फडकले, मिरवणुका निघाल्या, अभिवादन झाले. पण या उत्सवानंतर आज एक प्रश्न अधिक तीव्रतेने समोर उभा राहतो — ज्या रायगडावर स्वराज्यसंस्थापक छत्रपती शिवाजी महाराजांनी ३ एप्रिल १६८० रोजी महापरिनिर्वाण स्वीकारले, त्या पवित्र स्थळी आपण खरोखर आदर राखतो आहोत का?

रायगड हा केवळ पर्यटनस्थळ नाही. तो हिंदवी स्वराज्याची राजधानी आहे. तो मराठी अस्मितेचा किल्ला आहे. ज्या भूमीवर महाराजांनी अखेरचा श्वास घेतला, ती जागा प्रत्येक शिवभक्तासाठी तीर्थक्षेत्रापेक्षा कमी नाही. जेव्हा शिवभक्त त्या स्थळी नतमस्तक होण्यासाठी जातात, तेव्हा त्यांच्या अंगात स्फूर्ती येते, प्रेरणा मिळते, डोळे पाणावतात. पण त्याच वेळी काही पर्यटक अनवधानाने चप्पल-बूट घालून त्या जागी वावरताना दिसतात, तेव्हा अनेकांच्या भावना दुखावल्या जातात. रायगडावर पुरातत्त्व विभागाकडून प्रत्येक पर्यटकाकडून २५ रुपयांचे तिकीट आकारले जाते.

महिन्याला लाखो रुपयांची वसुली होते आणि वर्षभरात कोट्यवधी रुपयांचा महसूल जमा होतो, असे अंदाज व्यक्त केले जातात. हा निधी गडाच्या जतन, स्वच्छता आणि व्यवस्थेसाठीच असतो. मग महापरिनिर्वाण स्थळी साधी स्वच्छता, स्पष्ट मार्गदर्शक फलक किंवा “ही पवित्र जागा आहे, कृपया पादत्राणे काढून दर्शन घ्या” अशी विनंती करणारा फलक उभारणे इतके अवघड का ठरते? कायद्याच्या चौकटीत पादत्राणे काढणे बंधनकारक नसले, तरी संस्कारांच्या चौकटीत आदर बंधनकारक असतो. इतिहास केवळ माहिती नसतो; तो भावना असतो. ज्या महाराजांना आपण स्वराज्याचा सिंह म्हणतो, त्यांच्या महापरिनिर्वाण स्थळी किमान शिस्त आणि पवित्रतेची जाणीव ठेवणे ही प्रत्येकाची नैतिक जबाबदारी आहे. अनेक पर्यटकांना त्या जागेचे महत्त्व माहीत नसणे शक्य आहे. म्हणूनच प्रशासनाने स्पष्ट, ठळक आणि प्रभावी सूचना फलक, माहितीफलक आणि आवश्यक असल्यास स्वयंसेवकांची व्यवस्था करणे गरजेचे आहे. भावनांना दिशा देणे आणि पवित्र स्थळाचा सन्मान राखणे ही केवळ अपेक्षा नाही  ती जबाबदारी आहे. छावा डिजिटल मीडिया न्यूज पोर्टल प्रशासनाला थेट सवाल विचारत आहे  महापरिनिर्वाण स्थळी स्पष्ट सूचना फलक कधी उभारला जाणार? स्वच्छतेची आणि शिस्तीची ठोस व्यवस्था कधी केली जाणार? शिवभक्तांच्या भावना लक्षात घेऊन व्यवस्थापनात सुधारणा कधी होणार?

महाराजांचा सन्मान केवळ घोषणांनी होत नाही. जयघोष करणे सोपे आहे; पण त्यांच्या स्मृतींचा आदर कृतीतून दाखवणे अधिक महत्त्वाचे आहे. गड स्वच्छ ठेवणे, पवित्र स्थळाचा मान राखणे आणि इतिहासाची जाणीव जपणे  हाच खरा छत्रपतींना मानाचा मुजरा आहे.

रायगड हा इतिहासाचा साक्षीदार आहे. प्रश्न इतकाच  आपण त्या इतिहासाला योग्य तो सन्मान देणार आहोत का? 🚩

जय भवानी! जय शिवाजी! 🚩