रायगडावर पेटायची स्वराज्याची होळी
छावा डिजिटल मीडिया न्यूज पोर्टल ✍ सचिन मयेकर सोमवार ०२ मार्च २०२६
रायगड हा स्वराज्याची राजधानी असलेला किल्ला होता. येथे सण-उत्सव शिस्तबद्ध आणि सामूहिक पद्धतीने साजरे केले जात. होळीचा सणही त्याला अपवाद नव्हता. गडावरील बाजारपेठेच्या आधी असलेल्या ‘होळीचा माळ’ या मोकळ्या जागेत होळी प्रज्वलित केली जात असे, अशी स्थानिक परंपरा सांगते. होळी हा वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचे प्रतीक मानला जातो. त्या काळात होळीच्या निमित्ताने गडावरील सैनिक, मावळे, अधिकारी आणि प्रजाजन एकत्र येत. हा सण केवळ धार्मिक विधी म्हणून नव्हे, तर एकात्मता आणि सामूहिक भावना दृढ करण्यासाठी साजरा होत असे. छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्या कारकिर्दीत सण-उत्सवांना मान्यता होती; मात्र शिस्त आणि संयम यांना प्राधान्य दिले जाई. गडावर कोणताही सण असो, त्यात अनुशासन राखणे आवश्यक असे. होळीही त्याच मर्यादेत साजरी केली जात असे. लोकपरंपरेनुसार, होळी पेटल्यानंतर त्या ज्वालेत नारळ टाकला जाई. जो कोणी पेटत्या होळीतून तो नारळ बाहेर काढेल, त्याला सन्मानित केले जाई. ही परंपरा धैर्य आणि आत्मविश्वासाचे प्रतीक मानली जात असे. विजेत्याला महाराजांकडून गळ्यातील माळ देऊन गौरव केल्याचे उल्लेख आढळतात. अशाच एका प्रसंगात अवघ्या नऊ वर्षांच्या छत्रपती संभाजी महाराज यांनी पेटत्या होळीत हात घालून नारळ बाहेर काढल्याची लोकपरंपरा सांगते. या घटनेतून त्यांच्या धाडसाची झलक दिसून येते. पुढे त्यांच्या आयुष्यातील पराक्रम पाहता, लहान वयातच त्यांच्यातील साहसी वृत्ती स्पष्ट होत असल्याचे मानले जाते.रायगडावरील होळी हा केवळ सण नव्हता. तो स्वराज्याच्या शिस्तीचा, एकतेचा आणि शौर्यपरंपरेचा भाग होता. आजही ‘होळीचा माळ’ या ठिकाणाचा उल्लेख होताना त्या ऐतिहासिक परंपरेची आठवण जागी होते
“या होळीच्या निमित्ताने स्वराज्याच्या जाज्वल्य परंपरेची आठवण ठेवू या सर्वांना होळीच्या हार्दिक शुभेच्छा!”
