रविवार विशेष लेख रायगडाचा महादरवाजा सरळ नाही… कारण इथे शत्रू नाही चालत इथे फक्त शिवरायांची बुद्धी चालते
🚩 रविवार विशेष रायगडाचा महादरवाजा वाकड्या वळणांत दडलेली शिवरायांची युद्धनीती..
छावा डिजिटल मीडिया न्यूज पोर्टल, रायगड ५ एप्रिल २०२६
सह्याद्रीच्या कुशीत उभा असलेला रायगड…
हा केवळ किल्ला नाही, तर स्वराज्याची राजधानी आणि दूरदृष्टीचा किल्ला आहे. आणि या किल्ल्याचं हृदय म्हणजे महादरवाजा.रेवदंडयाहून रायगडकडे साधारण ९० किमी प्रवास करताना माणगावकडून डावीकडे वळलं की दिसणारी भव्य कमान जणू सांगते “इथून पुढे प्रत्येक पाऊल इतिहासातलं आहे. महादरवाजापर्यंतचा मार्ग सरळ नाही.तो वाकडा, झिगझॅग आणि घुमावदार आहे एकामागोमाग एक तीव्र वळणं.ही रचना योगायोगाने नाही…
ही आहे छत्रपती शिवाजी महाराजांची आखलेली युद्धनीती.त्या काळात शत्रू किल्ल्यावर हल्ला करताना हत्ती, घोडदळ आणि मोठी फौज घेऊन सरळ धडक देत असे.जर दरवाजा सरळ असता, तर वेगाने आत घुसणं शक्य झालं असतं. म्हणून महाराजांनी मार्गच बदलला सरळ रेषा मोडून वाकडी-तुटक (zig-zag) चढण दिली प्रत्येक वळणावर वेग कमी होतो फौज विखुरते हत्ती/रथ धडक देऊ शकत नाहीत या वळणांमुळे महादरवाजाजवळ एक नियंत्रित क्षेत्र (kill-zone) तयार होतं:दोन्ही बाजूंनी उंच बुरुज/भिंती वरून दगड, बाण, अग्नी टाकण्याची सोयअरुंद मार्गामुळे शत्रू अडकतो शत्रू पुढे सरकतो, पण प्रत्येक वळणावर तो महाराजांच्या बुद्धीने उभारलेल्या सापळ्यात अडकत जातो.
संपादकीय
महादरवाज्याचे दरवाजे जाड लाकडाचे,लोखंडी खिळ्यांनी (spikes) मजबूत केलेले हत्तीने धडक दिली तरी दरवाजा भेदता येऊ नये म्हणून.बाजूला उंच तटबंदी, वर पहारा देणारे मावळे आत प्रवेश हा लढाई जिंकूनच इथे एक महत्त्वाची गोष्ट स्पष्ट करूया महादरवाजा हा एखाद्या शेतजमिनीसारखा स्वतंत्र प्लॉट नाही.तो किल्ल्याच्या नैसर्गिक डोंगररचनेत बसवलेला प्रवेशमार्ग आहे.त्यामुळे ठरावीक “गुंठे/एकर” मोजमाप इतिहासात नोंदलेले नाही.पण अंदाजे समजण्यासाठी:प्रवेशमार्ग अरुंद (साधारण 2–4 मी.), उंच तटबंदी अनेक मीटर,आणि हा भाग किल्ल्याच्या मोठ्या क्षेत्रफळाचा (शेकडो एकरांच्या रायगडाचा) एक लहान पण अत्यंत महत्त्वाचा घटक आहे.म्हणजेच, इथे “जमीन किती? पेक्षा रचना कशी आणि का? हेच महत्त्वाचं आणि तेच महाराजांनी अचूक साधलं.छत्रपती शिवाजी महाराज फक्त शूर योद्धे नव्हते…ते होते रणनीतीचे महान शिल्पकार.भौगोलिक परिस्थितीचा अभ्यास शत्रूच्या हालचालींचा अंदाज आणि त्यावर मात करणारी रचना.यातून जन्माला आला रायगडाचा महादरवाजा: बुद्धीने जिंकणारा दरवाजा.आजही त्या वळणांवरून चालताना जाणवतं
इथे प्रत्येक दगड बोलतो…इथे शत्रू तलवारीने नाही…शिवरायांच्या बुद्धीने हरला. रायगड उभा आहे… महादरवाजा तसाच उभा आहे…आणि इतिहास आजही सांगतो रायगडावर तलवारीपेक्षा बुद्धी जास्त धारदार होती.
🚩 जय शिवराय.
