मिथेन गॅस’वरून सोशल मीडियावर वादळ! विज्ञान काय सांगते, आणि कुटुंबांच्या स्वयंपाकघराशी त्याचा संबंध काय?
छावा डिजिटल मीडिया न्यूज पोर्टल ✍ संपादकीय १५ मार्च २०२६
देशात गॅस टंचाईच्या चर्चेमुळे सोशल मीडियावर वेगवेगळे व्हिडिओ, पोस्ट आणि व्यंगात्मक मिम्स मोठ्या प्रमाणात व्हायरल होत आहेत. काही ठिकाणी नाल्यातून येणाऱ्या गॅसवर चहा बनवण्याचे प्रयोग दाखवत राजकीय टोलेबाजीही होताना दिसते. या चर्चेच्या केंद्रस्थानी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या एका जुन्या वक्तव्याचा संदर्भ दिला जात आहे.
काही वर्षांपूर्वी पर्यायी ऊर्जा आणि जैवइंधनाविषयी बोलताना त्यांनी उदाहरण दिले होते की सेंद्रिय कचरा किंवा सांडपाण्यातून तयार होणाऱ्या Methane (मिथेन) गॅसचा वापर ऊर्जा निर्मितीसाठी करता येऊ शकतो. याच संकल्पनेवर जगभर बायोगॅस तंत्रज्ञान कार्यरत आहे—ज्यात शेण, सेंद्रिय कचरा किंवा सांडपाण्यातून तयार होणारा गॅस गोळा करून स्वयंपाक आणि वीज निर्मितीसाठी वापरला जातो.
तज्ज्ञांच्या मते, मिथेन हा ज्वलनशील वायू आहे आणि योग्य यंत्रणेद्वारे गोळा केल्यास तो ऊर्जा स्रोत म्हणून वापरता येतो. ग्रामीण भागात अनेक ठिकाणी बायोगॅस प्रकल्पांद्वारे कुटुंबांच्या स्वयंपाकघरासाठी गॅस तयार केला जातो. त्यामुळे सेंद्रिय कचऱ्यातून ऊर्जा निर्माण करण्याची कल्पना ही विज्ञानाने मान्य केलेली आहे.
सध्याच्या गॅस टंचाईच्या चर्चेत काही सोशल मीडिया पोस्टमध्ये त्या जुन्या उदाहरणाचा उल्लेख करून व्यंगात्मक व्हिडिओ व्हायरल केले जात आहेत. काही ठिकाणी आंदोलनादरम्यान गॅस शेगड्यांना माळ घालून निषेधही करण्यात आला. त्यामुळे या विषयावर राजकीय चर्चा आणि टोलेबाजी वाढली आहे.
तज्ज्ञ स्पष्ट करतात की मिथेन गॅस हा वैज्ञानिकदृष्ट्या मान्य असला तरी नाल्यातून थेट गॅस घेऊन स्वयंपाक करणे व्यवहार्य नसते. त्यासाठी विशिष्ट बायोगॅस यंत्रणा आणि प्रक्रिया आवश्यक असते. म्हणजेच ही संकल्पना तांत्रिक पद्धतीनेच वापरता येते.
महागाई, ऊर्जा संकट आणि पर्यायी ऊर्जेच्या शोधाच्या पार्श्वभूमीवर कुटुंबांच्या स्वयंपाकघरासाठी स्वस्त आणि टिकाऊ ऊर्जा स्रोत शोधण्याची गरज अधोरेखित होत आहे. बायोगॅस, सौरऊर्जा आणि इतर पर्यायी साधने याकडे आता नव्याने लक्ष वेधले जात आहे.
सोशल मीडियावर मिथेन गॅसवरून कितीही व्यंग झाले तरी विज्ञान सांगते की सेंद्रिय कचऱ्यातून ऊर्जा निर्माण करण्याची संकल्पना जगभर मान्य आहे. मात्र त्यासाठी योग्य तंत्रज्ञान आणि पायाभूत सुविधा आवश्यक असतात—हेही तितकेच खरे आहे.
